داستان دختری هزاره؛ از محرومیت از آموزش تا جایزه بزرگ کانادا

نشر شده در تاریخ ۸ مارچ۲۰۲۶، وبسایت سازمان ملل در امور پناهندگان، شاخه کانادا

زمانی که محدثه سروری موفق شد بورس تحصیلی لوران (Loran Scholarship)، یکی از رقابتی‌ترین و معتبرترین بورس‌های تحصیلی دوره کارشناسی در کانادا را به دست آورد، این دستاورد تنها یک موفقیت علمی ساده نبود. برای محدثه، این موفقیت معنایی بسیار عمیق‌تر داشت: به رسمیت شناخته شدن مسیری از زندگی که با آوارگی، مقاومت و ایمان تزلزل‌ناپذیر به قدرت آموزش شکل گرفته بود.

بیش از یک دهه پیش، اگر کسی به محدیسه می‌گفت که روزی موفق خواهد شد بورس تحصیلی‌ای در کانادا به ارزش ۱۰۰ هزار دلار به دست آورد، بدون تردید با ناباوری می‌خندید.
محدیسه در میان جامعه هزاره افغانستان به دنیا آمد؛ قومی که از نظر تاریخی یکی از گروه‌های قومی به‌شدت تحت آزار و تبعیض در این کشور بوده‌اند. از همان سال‌های نخست زندگی، سرنوشت او با بی‌ثباتی و جابه‌جایی‌های پی‌درپی گره خورده بود. حتی پیش از آن‌که بتواند آینده‌ای برای خود تصور کند، خانواده‌اش در جست‌وجوی امنیت ناچار به مهاجرت شده بودند.

مردم هزاره در افغانستان نسل‌ها با خشونت، طرد اجتماعی و تبعیض سیستماتیک مواجه بوده‌اند. برای بسیاری از خانواده‌های هزاره، بقا به معنای ترک خانه‌ها، گذشته‌ها و عزیزان و عبور از مرزها برای یافتن امنیت بوده است. خانواده محدیسه نیز از این قاعده مستثنا نبود.

دوران کودکی او با جابجایی‌های مکرر سپری شد؛ خانواده‌اش از افغانستان به پاکستان و سپس به ایران رفتند و سرانجام در سال ۲۰۱۵ به اندونزی رسیدند، جایی که به‌عنوان پناهجو زندگی خود را ادامه دادند. هر جابه‌جایی با خود عدم‌اطمینان تازه‌ای به همراه داشت، اما همزمان امیدی نیز در دلشان زنده می‌کرد که شاید مقصد بعدی، امنیت و ثبات بیشتری فراهم کند.

اما اندونزی به مکانی تبدیل شد که در آن انتظار طولانی و بلاتکلیفی بر زندگی آنان سایه انداخت.
به‌عنوان پناهجو، محدیسه و خانواده‌اش در نوعی خلأ حقوقی زندگی می‌کردند. آنان اجازه کار نداشتند، راهی برای دریافت شهروندی پیش رویشان نبود و مهم‌تر از همه، برای دختری که تشنه یادگیری بود، پناهجویان اجازه دسترسی به آموزش رسمی را نداشتند.

محدثه به یاد می‌آورد:

«هر صبح می‌دیدم که کودکان دیگر برای رفتن به مدرسه از خانه بیرون می‌روند. من نمی‌فهمیدم چرا من نمی‌توانم به مدرسه بروم. تنها چیزی که می‌دانستم این بود که من هم شایسته فرصت یادگیری هستم.»

از ده‌سالگی، او در جهانی زندگی می‌کرد که کلاس‌های درس درست آن‌سوی دسترسش قرار داشتند. در حالی که کودکان محلی با کوله‌پشتی و تکالیف مدرسه به کلاس می‌رفتند، کودکان پناهنده در بیرون از نظام آموزشی باقی می‌ماندند؛ گویی برای سیستمی که قرار بود ذهن‌های جوان را پرورش دهد، نامرئی بودند.

عزم برای دست‌یابی به آموزش
محروم شدن از مدرسه تنها یک مانع اداری نبود؛ این وضعیت در واقع انکار کرامت انسانی محسوب می‌شد. برای محدیسه، همین تجربه باعث شد تا با تمام وجود درک کند که آموزش تنها یک امتیاز نیست، بلکه یک حق اساسی است.

او می‌گوید:

«وقتی چیزی را از کسی بگیرید، او آن را بیشتر از پیش می‌خواهد.»

اما این اشتیاق برای یادگیری هرگز به ناامیدی تبدیل نشد؛ برعکس، به انگیزه‌ای برای عمل بدل شد.
در میان جامعه پناهندگان، برادر بزرگ‌تر او، عبدالله، همان بی‌عدالتی را احساس می‌کرد. او تصمیم گرفت که دیگر منتظر نماند. به همین دلیل، با همکاری چند داوطلب دیگر، یک مدرسه کوچک و غیررسمی برای کودکان پناهنده در اندونزی ایجاد کرد تا آن‌ها بتوانند حداقل به‌طور ابتدایی به آموزش دسترسی داشته باشند.

سفر به کانادا
پس از پنج سال انتظار در اندونزی، خانواده سروری سرانجام خبری دریافت کردند که زندگی‌شان را دگرگون کرد: درخواست آنان برای اسکان مجدد در کانادا پذیرفته شده بود.
در سال ۲۰۱۹، آنان وارد استان بریتیش کلمبیا شدند و قدم به کشوری گذاشتند که سیستم‌ها، زبان‌ها و محیط اجتماعی آن برایشان ناآشنا بود. برای محدثه، کانادا نه‌تنها نماد امنیت، بلکه چالش بزرگ بازسازی دوباره زندگی نیز به شمار می‌رفت.

اما این بار یک تفاوت اساسی وجود داشت:
برای نخستین بار در زندگی‌اش، آموزش دیگر ممنوع نبود؛ بلکه تضمین شده بود.
او در دبیرستان ثبت‌نام کرد و خیلی زود توانست خود را به‌عنوان دانش‌آموزی برجسته مطرح کند؛ نه‌تنها به دلیل موفقیت‌های درسی، بلکه به‌خاطر روحیه رهبری و مشارکت اجتماعی. معلمان و همکلاسی‌هایش در او دانش‌آموزی می‌دیدند که با انگیزه‌ای عمیق، تجربه‌های سخت زندگی و تعهد به ایجاد تغییر در جامعه هدایت می‌شود.

او می‌گوید:

«آموزش در کانادا برای من مانند آزادی بود. این چیزی بود که تمام زندگی‌ام برای آن مبارزه کرده بودم.»

تلاش و پشتکار محدیسه بی‌پاسخ نماند. از میان ۴۸۰۰ متقاضی در سراسر کانادا، او به‌عنوان یکی از ۳۶ برنده بورس تحصیلی لوران انتخاب شد؛ جایزه‌ای بسیار معتبر که علاوه بر موفقیت تحصیلی، رهبری، خدمت اجتماعی و شخصیت فردی را نیز معیار ارزیابی قرار می‌دهد.