بعضی رمان‌ها داستان تعریف می‌کنند و بعضی دیگر، چیزی را که تاریخ از ما گرفته است، به ما بازمی‌گردانند. «شیرین» از دسته دوم است.
در نگاه نخست، این رمان روایت زندگی دختر جوانی هزاره است که پس از سقوط افغانستان به استرالیا پناه آورده است؛ اما خیلی زود روشن می‌شود که موضوع کتاب، مهاجرت یا حتی جنگ نیست. مسئله اصلی، «حافظه» است؛ حافظه‌ای که قدرت همواره می‌کوشد آن را از میان ببرد.
در جهان «شیرین»، خشونت تنها با کشتن انسان‌ها کامل نمی‌شود؛ حذف نام آنان نیز بخشی از همان خشونت است. وقتی حتی نام یک زن بر سنگ قبرش نوشته نمی‌شود، حذف او تنها از زندگی نیست، از تاریخ نیز هست. به همین دلیل، عهد آغی برای حک کردن نام شیرین بر مزارش، یک احساس شخصی یا ادای دین به یک دوست نیست؛ این عمل، ایستادن در برابر سازوکار فراموشی است. در این رمان، نوشتن یک نام، کنشی اخلاقی و حتی سیاسی است.
اما ارزش «شیرین» فقط در این نیست که درباره رنج هزاره‌ها سخن می‌گوید. ادبیات زمانی ماندگار می‌شود که از یک تجربه محلی، پرسشی انسانی بسازد. تقی بختیاری دقیقاً همین کار را انجام داده است. او از ارزگان، کابل و مریلندز سیدنی پلی می‌زند به پرسشی که برای هر جامعه‌ای آشناست. چگونه انسان‌ها از حافظه جمعی حذف می‌شوند و چگونه می‌توان آنان را دوباره به جهان بازگرداند؟
در مرکز این جهان، اندیشه‌ای قرار دارد که نویسنده بارها بر آن تأکید کرده است. تقدس و زندگی. در روزگاری که ایدئولوژی، قومیت، مذهب و سیاست بارها جان انسان را وسیله‌ای برای اهداف بزرگ‌تر معرفی کرده‌اند، «شیرین» موضعی کاملاً متفاوت می‌گیرد؛ هیچ آرمانی ارزش قربانی شدن یک زندگی را ندارد. نه یک انسان، نه حتی یک موجود کوچک. این نگاه، تمام روایت را شکل می‌دهد و به آن عمقی فلسفی می‌بخشد.
از همین رو، حضور عمر خیام در رمان نیز تصادفی نیست. خیام در این کتاب تنها یک شاعر کلاسیک نیست؛ او نماینده «کتاب زندگی» است؛ صدایی که در برابر جزم‌اندیشی، شک را؛ در برابر مرگ‌اندیشی، زیستن را؛ و در برابر قطعیت، پرسش را قرار می‌دهد. این تقابل، یکی از زیباترین لایه‌های فکری رمان است.
شاید مهم‌ترین دستاورد «شیرین» این باشد که خواننده را وادار می‌کند به جای شمارش قربانیان، به هر قربانی به‌عنوان یک جهان یگانه نگاه کند. در این نگاه، حافظه فقط یادآوری گذشته نیست؛ حافظه، شکل دیگری از عدالت است.
«شیرین» بیش از آنکه رمانی درباره مرگ باشد، رمانی درباره بازگرداندن زندگی است؛ زندگی از طریق نام، از طریق یادآوری و از طریق ادبیات.
درباره کتاب و نویسنده
شیرین نخستین رمان تقی بختیاری است که به زبان انگلیسی در سال ۲۰۲۶ توسط انتشارات Palaver در استرالیا منتشر شده است. بختیاری پیش از این دو رمان و مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه را به زبان فارسی منتشر کرده بود و آثارش همواره بر تاریخ، هویت، آزادی و مقاومت انسان در برابر خشونت و حذف تمرکز داشته‌اند. او که از سال ۲۰۱۴ در سیدنی زندگی می‌کند، تحصیلات خود را در رشته نویسندگی خلاق در دانشگاه وسترن سیدنی ادامه داده و شیرین حاصل بیش از یازده سال پژوهش، تجربه زیسته و آفرینش ادبی اوست.
داستان شیرین میان افغانستان و حومه سیدنی در رفت‌وآمد است و از خلال دفتر خاطرات دختری هزاره به نام «آغی»، لایه‌های گوناگون خشونت، تبعید، حافظه و جست‌وجوی هویت را روایت می‌کند. اما این کتاب، برخلاف بسیاری از روایت‌های جنگ و پناهندگی، صرفاً بازگوی رنج نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازگرداندن نام‌ها و صداهایی که تاریخ، تعصب و خشونت کوشیده‌اند آن‌ها را از حافظه جمعی پاک کنند. به همین دلیل، خود نویسنده، هسته اصلی رمان را نه جنگ یا مهاجرت، بلکه «تقدس زندگی» می‌داند.
اهمیت شیرین تنها به موضوع آن محدود نمی‌شود. این رمان با تحسین توماس کنیلی، نویسنده برجسته استرالیایی و برنده جایزه بوکر برای رمان فهرست شیندلر (Schindler’s Ark)، همراه شده است. کنیلی، شیرین را روایتی «شفاف و اصیل» از زندگی دختری در تبعید توصیف می‌کند؛ روایتی که خواننده را با صداقت و نیروی انسانی خود تا پایان همراه می‌برد.
