سرنوشت غم انگیز مهاجرین افغانستانی در آتش جنگ
در پی حملات هوایی گستردهای که در تاریخ ۹ حوت/اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فیبروری ۲۰۲۶) توسط ایالات متحده آمریکا با همکاری اسرائیل بر خاک ایران انجام شد، گزارشهای غیررسمی از تلفات انسانی قابل توجه، بهویژه در میان جوامع مهاجر، منتشر شده است. هرچند آمار دقیق و نهایی قربانیان هنوز بهطور مستقل تأیید نشده، اما شواهد موجود نشان میدهد که این حملات تأثیرات ویرانگری بر زندگی خانوادههای مهاجر افغانستانی ساکن ایران بر جای گذاشته است.
از منظر حقوق مهاجرت، این رویداد بیانگر یکی از جدیترین چالشهایی است که جمعیتهای مهاجر در شرایط منازعات مسلحانه با آن مواجه میشوند. مهاجرین، بهویژه آنانی که در وضعیتهای حقوقی شکننده یا اقامت غیررسمی به سر میبرند، معمولاً دسترسی محدودی به حمایتهای دولتی، خدمات اضطراری، و سازوکارهای جبران خسارت دارند. در چنین شرایطی، جنگ نهتنها امنیت فیزیکی آنان را به خطر میاندازد، بلکه ساختار خانواده و شبکههای حمایتیشان را نیز بهطور جدی متلاشی میکند.
بر اساس گزارشهای اولیه، تاکنون دستکم ۳۱ تن از مهاجرین افغانستانی در این حملات جان باختهاند. بخشی از پیکرهای قربانیان بنا به درخواست خانوادههایشان به افغانستان منتقل شده و شماری دیگر در ایران به خاک سپرده شدهاند یا در انتظار تدفین هستند. این امر خود نشاندهنده پیچیدگیهای حقوقی و انسانی مرتبط با انتقال اجساد، حق انتخاب محل دفن، و احترام به کرامت انسانی قربانیان در شرایط جنگی است.
از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، تمامی طرفهای درگیر در مخاصمه مسلحانه مکلفاند اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی را رعایت کرده و از وارد آوردن آسیب به غیرنظامیان، از جمله مهاجرین، خودداری نمایند. همچنین، حمایت از افراد غیرمسلح، صرفنظر از تابعیت یا وضعیت اقامتی آنان، یک تعهد بنیادین محسوب میشود. نقض این اصول میتواند مصداق مسئولیت بینالمللی و حتی جنایت جنگی تلقی گردد.
افزون بر این، پیامدهای این حملات برای خانوادههای مهاجرین بسیار عمیق و چندلایه است. از دست دادن نانآور خانواده، بیسرپرست شدن کودکان، تشدید فقر، و افزایش آسیبپذیری اجتماعی از جمله تبعات مستقیم چنین حوادثی است. این وضعیت میتواند موج جدیدی از جابهجایی اجباری، بیثباتی روانی، و بحرانهای انسانی را در میان جامعه مهاجرین بهوجود آورد.
این رویداد بار دیگر ضرورت توجه جامعه بینالمللی به حمایت ویژه از مهاجرین در شرایط بحران و جنگ را برجسته میسازد. ایجاد سازوکارهای مؤثر برای حمایت حقوقی، دسترسی به عدالت، و جبران خسارات برای قربانیان مهاجر، از جمله اقداماتی است که باید در اولویت نهادهای بینالمللی و دولتها قرار گیرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، تاکنون هویت ۳۱ تن از اتباع افغانستانی که در این حملات جان باختهاند، شناسایی شده است. این افراد، که بسیاری از آنان نانآور یا اعضای کلیدی خانوادههای خود بودهاند، نمادی از آسیبپذیری مضاعف مهاجران در شرایط جنگی هستند.
اسامی قربانیانی که بنا به درخواست خانوادههایشان به افغانستان منتقل شدهاند:
۱. مرتضی حمیدی (تهران)
۲. غلامیحیی حمیدی (تهران)
۳. گلبدین نورزی(اهواز)
۴. علی رحمانی (تهران)
۵. میرزمان یوسفی (تهران)
۶. غلامسخی فیضی (تهران)
۷. عبدالوارث بهادری (تهران)
۸. مذکر بابا (تهران)
۹. صبغتالله رسولی (تهران)
۱۰. یحیی انوری (تهران)
۱۱. فضلاحمد امیری (تهران)
۱۲. بهادر اسماعیلی (تهران)
اسامی قربانیانی که در ایران به خاک سپرده شدهاند یا قرار است به خاک سپرده شوند:
۱۳. شهربانو احمدی (اصفهان)
۱۴. محمدطاهانجفی (اصفهان)
۱۵. هارون داوری (اصفهان)
۱۶. علیرضا فیضیان (شیراز)
۱۷. اقلیما سروری (قم)
۱۸. محمدجعفری (قم)
۱۹. محمدسخی خاوری (قم)
۲۰. نورعلی جعفری (حسنآباد)
۲۱. میلاد مهاجرانی (خیرآباد)
۲۲. کوثر عادلی (خیرآباد)
۲۳. علیرضا یوسفی (شهرری)
۲۴. حسینعلی احمدی (شهرری)
۲۵. زینب یوسفی (شهرری)
۲۶. ریحانه احمدی (شهرری)
۲۷. یگانه احمدی (شهرری)
۲۸. طاهره عظیمی (شهرری)
۲۹. حسین ابراهیمی (تهران)
۳۰. اسکندر رحیمی (خوزستان)
۳۱. یک تن دیگر (چهاردانگه) – هویت هنوز مشخص نشده است.
این فهرست نهتنها مجموعهای از نامها، بلکه روایتگر رنج خانوادههایی است که در غربت، بدون پشتوانه کافی حقوقی و اجتماعی، عزیزان خود را از دست دادهاند. از منظر حقوق مهاجرت، این رویداد ضرورت بازنگری جدی در سازوکارهای حمایتی از مهاجران در شرایط بحران و جنگ را برجسته میسازد. جامعه جهانی و نهادهای مسئول موظفاند تا با اتخاذ تدابیر مؤثر، از تکرار چنین فجایعی جلوگیری کرده و حمایتهای لازم را از بازماندگان این قربانیان فراهم سازند.
