۲۵ سال از واقعهٔ «تمپا» میگذرد؛ مستندی که میخواهد نشان دهد ماجرا «سیاهوسفید» نیست
نویسنده: بریجت مکمانوس، نشر شده در ۲۳ اگوست ۲۰۲۶، روزنامه ایج.
وقتی دن گلدبرگ، تهیهکنندهٔ اهل سیدنی و برندهٔ چندین جایزه، برای نخستین بار پیشنهاد ساخت مستندی دربارهٔ بحران «تمپا» در سال ۲۰۰۱ را به شبکهٔ ایبیسی ارائه کرد، خود را فردی لیبرالمسلک و دلسوز میدانست.
او نوادهٔ پناهجویان یهودیای است که در اوایل قرن بیستم از روسیه گریختند. از جمله آثار گلدبرگ میتوان به مستندهای «شکار آخرین نازیها» و «گذرنامهای بهسوی امید» ــ دربارهٔ برنامهای فوتبالی برای کودکان پناهجو در استرالیا ــ اشاره کرد. او برای مستند دوم، جایزهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد در بخش تلویزیون را در سال ۲۰۱۰ دریافت کرد. گلدبرگ اکنون نیز در مرحلهٔ پستولید مستندی برای شبکهٔ اسبیاس دربارهٔ کشتار بوندی است.
اما در جریان ساخت مجموعهٔ سهقسمتی «تمپا: نقطهٔ عطف»، نگاه او به این ماجرا تغییر کرد. این مجموعه به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد رویارویی دیپلماتیک در دریا ساخته شده است؛ بحرانی که سیاست حفاظت از مرزهای استرالیا را از نو تعریف کرد.
گلدبرگ میگوید: «تصویر آن کشتی عظیم کانتینربر، با رنگ نارنجی متمایل به سرخ، در ذهنم حک شده است. آن زمان، واکنش سختگیرانهٔ دولت را زیر سؤال میبردم. همهٔ ما مسائل را از دریچهٔ تجربههای زیستهٔ خود میبینیم و برای من، این موضوع ریشهای میاننسلی دارد.»
او در زمان وقوع بحران تمپا، خبرنگار روزنامهٔ «استرالیین جویش نیوز» بود.
گلدبرگ ادامه میدهد: «اما اکنون که این مجموعه را ساختهام، میبینم که ماجرا سیاهوسفید نیست. در پایان، به این نتیجه رسیدم که میان دو حق واقعی تعارض وجود دارد: حق پناهجویی و حق حاکمیت کشور بر مرزهایش. همانجا بود که موضوع برایم روشن شد. در اتاق تدوین نیز بسیار صریح دربارهٔ آن حرف میزدم. مسئله پیچیده است و پذیرفتن سایههای خاکستری آسان نیست. امیدواریم مجموعه نیز بتواند همین پیچیدگی را نشان دهد.»
این مینیسریال را کریو استندرز برای شرکت مینت پیکچرز کارگردانی کرده است. در یکی از صحنهها، جان هاوارد، نخستوزیر پیشین استرالیا، بهتنهایی در اتاق جلسهای اداری نشسته است و دوربین، در نمایی بسته، چهرهٔ او را هنگام بازگویی نقشش در این بحران ثبت میکند.
همین فضای خشک و اداری برای گفتوگو با دیگر چهرههای سیاسی نیز به کار رفته است؛ از جمله الکساندر داونر، وزیر امور خارجهٔ وقت استرالیا؛ باب براون، رهبر پیشین حزب سبزها؛ و هلن کلارک، نخستوزیر پیشین نیوزیلند.
از دیگر مصاحبهشوندگان این مجموعه میتوان به آرنه رینان، کاپیتان کشتی باری نروژی، اشاره کرد. او از بازگرداندن ۴۳۳ پناهجوی هزارهٔ افغانستانی که از دریا نجات یافته و راهی جزیرهٔ کریسمس بودند، به اندونزی خودداری کرد. شماری از پناهجویان آن کشتی نیز در این مستند حضور دارند؛ از جمله ساره رضایی که هنگام وقوع ماجرا هشتساله بود و عباس نظری، نویسندهٔ کتاب «پس از تمپا».
روایتهای این افراد ممکن است بسیار متفاوت باشد، اما تمپا بر زندگی همهٔ آنان تأثیر گذاشته است؛ چه کسانی که این لحظهٔ تاریخی را در تالارهای قدرت تجربه کردند و چه کسانی که هشت روز هراسآور و طاقتفرسا را بر عرشهٔ آن کشتی پرازدحام گذراندند.
یافتن فضاهای خنثی و مشابه برای فیلمبرداری در کانبرا، جاکارتا، نیوزیلند، بریتانیا و اسلو، بهطرز شگفتآوری آسان بود.
گلدبرگ میگوید: «کریو استندرز میخواست تصاویر در همهجا یکدست باشند. هدف ما این بود که افراد و روایتهایشان در مرکز توجه قرار بگیرند. بسیاری از این دفترها پس از همهگیری کرونا عمدتاً خالی مانده بودند و استفاده از آنها راهحلی عملی بود.»
این مجموعه در قالب یک تریلر سیاسیِ نفسگیر روایت میشود؛ روایتی با ضربآهنگ شمارش معکوس که تنها بر شهادتهای شخصی و تصاویر آرشیوی تکیه دارد. در پسزمینه نیز موسیقیای شنیده میشود که مانند کشتیای سرگردان مینالد و غرش میکند. این موسیقی را آدام گوک از شرکت تولیدی «The D.A.’s Office» ساخته است.
گلدبرگ میگوید: «نقش موسیقی اغلب دستکم گرفته میشود، اما تأثیر بسیار بزرگی در تعمیق تجربهٔ مخاطب دارد. ممکن است تماشاگر آگاهانه متوجه آن نشود، اما بیشتر مخاطبان چیزی را احساس میکنند.»
تیم سازنده، از جمله ایلی بره، تهیهکنندهٔ مجموعه، آگاهانه کوشیده است ماجرای تمپا را در بستر تحولات امروز قرار دهد.
گلدبرگ میگوید: «تمپا ۲۵ سال پیش اتفاق افتاد، اما امروز بیش از هر زمان دیگری موضوعیت دارد. ما رویدادی تاریخی را گرفته و به زمان حال آوردهایم. در این مجموعه، افرادی دربارهٔ بحران پناهجویان سال ۲۰۱۵ که در پی جنگ سوریه شکل گرفت نیز سخن میگویند.»
او میافزاید: «مفسران اروپایی به سیاست “راهحل اقیانوس آرام” استرالیا نگاه میکنند و میگویند: “ما آن را بهعنوان یک الگو دیدیم و اکنون عملاً از آن کپی میکنیم.” همزمان، شاهد بازگشت پوپولیسم راستگرا هستیم. بااینحال، در قلب این مجموعه داستانی عمیقاً انسانی قرار دارد. امیدواریم مخاطب نیز مانند آونگی میان این دو حق رقیب در رفتوآمد باشد.»
مجموعهٔ «تمپا: نقطهٔ عطف» از ساعت ۸:۳۰ شب سهشنبه، اول سپتامبر، از شبکهٔ ایبیسی پخش میشود. این مجموعه همچنین از ساعت ۷ صبح چهارشنبه، ۲۶ اگوست، در پلتفرم ایبیسی آیویو در دسترس خواهد بود.
